FL Studio 5 cz.2 - tworzenie muzyki

FL Studio 5

Część 2 - tworzenie muzyki

Marek Zawadzki

W poprzednim odcinku skupiliśmy się na ogólnych informacjach dotyczących programu FL Studio. Zapoznaliśmy się z instalacją, elementami składowymi programu oraz podstawami pracy z programem. W tej części kursu zajmiemy się tworzeniem muzyki z pomocą programu FL Studio. Z użyciem omówionych w poprzedniej części wirtualnych instrumentów stworzymy swój pierwszy utwór.

Na początek mała rekapitulacja podstawowych pojęć: Patern to pojedynczy fragment kompozycji, który później można umieścić w liście odtwarzania, Channel jest częścią składową Paternu, Playlist Editor natomiast służy do wykreowania utworu w oparciu o Paterny.

Zanim zaczniemy pracę warto się zastanowić nad tym, jaki rodzaj muzyki chcemy tworzyć. Z tym bowiem związane są wirtualne instrumenty, których będziemy używać. Nie każdy instrument nadaje się do typu tworzonego przez nas utworu. Prócz zastosowanych instrumentów ważne jest też tempo utworu, zwykle charakterystyczne dla danego stylu. Czytając różne wypowiedzi w sieci przeważa opinia, że program FL Studio nadaje się głównie do muzyki typu hip-hop, dance i techno. Choć nie zaryzykowałbym takiego zawężenia możliwości jego wykorzystania to pierwszy utwór stworzymy w stylu hip-hop, który jest naprawdę wdzięcznym tematem do eksperymentowania.

Sekwencer krokowy
Po uruchomieniu programu FL Studio pojawia się znane już Wam okno zawierające Step Sequencer. Domyślnie, po instalacji programu uruchamia się okno zawierające cztery kanały (Channels). Kanały te zawierają następujące dźwięki: Kick, Clap, HiHat, Snare. Pojawiający się projekt utworu bazuje na zapisanych w programie szablonach (Template).

Każdy przycisk na ścieżce sekwencera krokowego odpowiada jednej nucie o wartości szesnastki. Przycisk może mieć dwa stany: stan spoczynku oraz stan aktywny. Aby przełączyć się pomiędzy stanami wystarczy kliknąć lewym lub prawym klawiszem myszy. Przyciski występują w dwóch kolorach, co pozwala na szybką orientację w poszczególnych częściach taktu 16/16.

Typ muzyki charakteryzuje jeden bardzo ważny parametr - tempo, czyli szybkość odgrywania utworu. Program FL Studio pozwala na łatwą kontrolę tempa utworu. Szybkość odtwarzania utworu wyrażona jest w BPM (beats per minute) i można ją zmienić za pomocą myszki.

Domyślne tempo w FL Studio wynosi 140BPM. Ogólnie i z dużym uproszczeniem można przyjąć, że tempo 120-150BPM jest charakterystyczne dla muzyki techno, tempo 80-110BPM przeznaczone jest dla muzyki typu hip-hop a 170BPM zarezerwowane dla stylu drum'n'bass. Ponieważ budujemy podkład w stylu hip-hop zmniejszymy nieco tempo utworu, na przykład do 90BPM. Program FL Studio zawiera dużo pętli dla muzyki typu hip-hop i warto się z nimi zapoznać.

Edycja dźwięku w kanałach
Po utworzeniu podkładu perkusyjnego następnym krokiem jest dodanie dźwięków wypełniających utworzony "szkielet" melodyczny. Warto jest trochę popracować i zastąpić istniejące dźwięki nowymi, o całkiem innym charakterze. Program FL Studio dostarcza wiele brzmień, którymi możemy się posłużyć (wersja testowa ma ich o wiele mniej).

Najprostszym sposobem dodania nowych dźwięków (wirtualnych instrumentów) jest dodanie nowego kanału wybierając polecenie Channels > Add one. Można również skorzystać z myszki komputerowej i "przeciągnąć" brzmienie bezpośrednio z wyszukiwarki programu FL Studio. Za pomocą myszki można zamienić istniejący dźwięk lub dodać nowy.

FL Studio umożliwia nie tylko umieszczanie dźwięków w sekwencerze krokowym, ale i pozwala na modyfikację parametrów dźwięku takich jak panorama, głośność, rezonans i odcięcie filtru, przesunięcie w fazie i wysokość dźwięku. Sekwencer programu FL Studio wyposażony jest w dwa edytory: klawiatury (Keyboard Editor) oraz edytor graficzny (Graph Editor). Edytor klawiatury pozwala na pracę z pojedynczymi nutami. Parametry takie jak panorama czy głośność dźwięku możemy zmieniać za pomocą edytora graficznego - Graph Editor.

Zawartość wybranego kanału może zostać skopiowana do dowolnego innego kanału zawierającego inny wirtualny instrument. Podczas tworzenia muzyki jest to funkcja bardzo przydatna, często zwalniająca nas od żmudnego powtarzania wcześniej zaprogramowanych wartości. W ten sposób można tworzyć różne paterny (a można ich mieć maksymalnie 999) o podobnej strukturze (skopiowane nuty można poddać edycji wprowadzając oczekiwane zmiany, ale nie ma już potrzeby wpisywania tych, których nie zmieniamy).

Po zaznaczeniu kanału (kanałów) w sekwencerze krokowym należy wybrać polecenie File > Copy (kopiuje zawartość do schowka). Po przejściu do miejsca docelowego (na przykład innego kanału lub paternu) należy wybrać polecenie File > Paste. Jeśli brakuje nam miejsca w sekwencerze paternowym możemy wydłużyć jego pole edycyjne a tym samym liczbę zawartych w nim kroków. Dokonujemy tego przeciągając w górę myszą, kliknąwszy wcześniej na oknie umieszczonym w lewym górnym rogu sekwencera krokowego.

Edytor pianolowy
Edytor Piano Roll jest bardzo elastycznym narzędziem pozwalającym na swobodne układanie melodii, akordów i pojedynczych dźwięków z uwzględnieniem najważniejszych niuansów artykulacyjnych. W przeciwieństwie do sekwencera krokowego edytor pianolowy daje nieskończone możliwości improwizacji, pozwala również na korzystanie z funkcji losowego generowania nut.

Nuty w edytorze pianolowym wyświetlane są w układzie poziomym. Aby sprawdzić jak brzmi dany dźwięk (nuta) wystarczy kliknąć w wybranym miejscu lewym przyciskiem myszy. Podstawową (choć nie jedyną) różnicą pomiędzy edytorem pianolowym a sekwencerem krokowym jest fakt, że w tym pierwszym mamy pełną dowolność w dobieraniu długości poszczególnych nut. Narysowaną nutę możemy dowolnie wydłużać, skracać lub przenosić w inne miejsce za pomocą myszy komputerowej (działa to identycznie jak w innych programach użytkowych). Edytor pianolowy pozwala również na modyfikowanie właściwości pojedynczych nut lub zaznaczonej grupy nut.

Program FL Studio pozwala na rysowanie nie tylko pojedynczych nut, ale także całych akordów. Aby przejść do rysowania akordów należy wybrać polecenie Chord, dostępne w menu edytora pianolowego. Aby skorzystać ze wspomnianego wyżej losowego generowania nut (można w ten sposób uzyskać szereg ciekawych i inspirujących pochodów), należy wybrać polecenie Tools > Randomize z menu edytora. Korzystając z narzędzia Piano Roll Randomizer możemy ustawić takie parametry jak liczba oktaw (Octave), zakres (Range), rodzaj zastosowanej skali (Key/Scale), ilość nut (Population) a także długość nut w wygenerowanym pochodzie.

Playlist Editor
Po utworzeniu paternów (tak z pomocą sekwencera krokowego jak i edytora pianolowego), którymi najczęściej są partie pojedynczych instrumentów, budujemy całą aranżację korzystając z edytora listy odtwarzania (Playlist Editor). W nim układamy poszczególne elementy utworu, które będą następnie odtwarzane. Ułożone w edytorze listy odtwarzania elementy można wycinać, kopiować i przenosić. Na liście każdy patern ma własną ścieżkę. Aby przełączyć program FL Studio w tryb pracy z listą odtwarzania należy wcisnąć przycisk SONG w panelu transportu.

Co dalej?
W następnej części rozwiniemy nasze umiejętności związane z korzystaniem z wirtualnych instrumentów, zmodyfikujemy właściwości wykorzystywanych wirtualnych instrumentów i zapoznamy się z mikserem programu.

FL Studio 5 cz.1 - podstawy pracy z programem

FL Studio 5 Część 1 - podstawy pracy z programem Marek Zawadzki (Artykuł pochodzi z archiwalnego wydania EiS 2005/10 dostępnego na stronie internetowej magazynu.) FL Studio (dawniej Fruity Loops) to jeden z klasycznych przedstawicieli grupy programów określanych mianem wirtualne studio. Oprócz FL Studio należą do nich m.in. Reason, Project5, Arturia Storm czy Orion. FL Studio charakteryzuje się wyjątkowo prostą obsługą i przez siedem lat swojej obecności na rynku zapracował na swoją znakomitą reputację. Według mniej czy bardziej oficjalnej definicji sekwencer to urządzenie lub oprogramowanie odtwarzające dane w formacie MIDI (Musical Instrument Digital Inteface), w dawniejszych czasach wspomagającym artystów tworzących muzykę elektroniczną. Pomagały zwykle w odtwarzaniu muzyki tła oraz rytmu, pozwalając artystom skupić się na graniu partii solowych. Sekwencery były specjalnymi komputerami, sterującymi jakimkolwiek syntezatorem z odpowiednim wejściem MIDI. Współcześnie sekwencerem może być dowolny komputer wyposażony w odpowiedni program - na przykład FL Studio (obecnie w wersji 5). Program ten jest sekwencerem bazującym na tzw. paternach (szablonach rytmicznych), za pomocą których można tworzyć całe nagrania oraz pętle dźwiękowe. W kolejnych odcinkach kursu nauczycie się podstaw pracy z programem, począwszy od zapoznania się z elementami okna programu FL Studio (zarówno dla wersji 5 jak i 4.5), poprzez programowanie podstawowych dźwięków i budowanie utworu, na eksporcie do pliku audio skończywszy. Historia, wersje... Pierwsza wersja programu pojawiła się w 1998 roku i była jedynie sekwencerem służącym do tworzenia pętli perkusyjnych - prostą maszyną perkusyjną, później wzbogaconą o sekcję basu. Program oznaczony numerem 1.0 nigdy nie pojawił się na rynku, ale tych którzy chcieliby zobaczyć jak wyglądały początki tej kultowej aplikacji odsyłamy na naszą płytę do katalogu DodatkiFL Studio, gdzie znajdziecie tę niedostępną oficjalnie wersję (uwaga: program nie działa pod kontrolą Windows XP, aby go uruchomić potrzebny jest Windows 98SE lub Windows 95). Początkowo znany jako Fruity Loops, wraz ze zmianą wyglądu i istotnym rozszerzeniem możliwości oraz wejściem w 2003 roku na rynek amerykański za pośrednictwem firmy Cakewalk program zmienił nazwę na FL Studio. Zmiana nazwy miała kilka przyczyn. Jedną z nich były kłopoty prawne na terenie USA ze strony potentata na rynku spożywczym - firmy Kellogg's, która jest producentem chrupków w kształcie ósemki - Froot Loops. Drugą, nie mniej istotną przyczyną okazał się fakt, że "fruity" w USA oznacza osobę o orientacji homoseksualnej... W każdym razie nazwa FL Studio jakoś się nie przyjęła na terenie Europy i wielu użytkowników na Starym Kontynencie do dziś używa ładniej brzmiącej Fruity Loops; nazwą tą określana jest zresztą jedna z czterech dostępnych wersji FL Studio (XXL, Producer Edition, Fruityloops Edition oraz Express). Podstawową różnicą pomiędzy wersjami programu są jego funkcje. I tak na przykład wersja Express pozwala wprawdzie na tworzenie muzyki, nie ma jednak możliwości pracy z zaawansowanymi narzędziami (na przykład edytora pianolowego Piano Roll). Bardziej zaawansowane narzędzia i możliwości (na przykład możliwość automatyzacji różnego typu pokręteł) pojawiają się w droższych wersjach programu. Najbardziej zaawansowana wersja (FL Studio XXL Edition) ma możliwości wszystkich tańszych wersji oraz ma wbudowane różnego rodzaju instrumenty, na przykład rozbudowany syntezator DX 10. Instalacja programu FL Studio Program FL Studio instaluje się łatwo, tak jak każdy inny program komputerowy. Jeśli zakupiliśmy program, podczas instalacji podajemy numer seryjny, warto też zarejestrować się na stronach producenta. Rejestracja taka daje możliwość skorzystania z dodatkowych próbek dźwiękowych dostepnych na stronie producenta (jest ich około 2GB!). Bez rejestracji nie jest to możliwe. Po instalacji należy skonfigurować urządzenia zewnętrzne współpracujące z komputerem (sterowniki MIDI), interfejs audio, domyślne ustawienia programu (General) i miejsce przechowywania różnorodnych plików (Files). Opcje konfiguracji programu znajdują się w czytelnym menu Options. Interfejs użytkownika Na samym początku zapoznamy się z obszarem roboczym (interfejsem użytkownika - patrz rysunek na następnej stronie), w jakim przyjdzie nam pracować. Program FL Studio oferuje różnego rodzaju panele, które wspomagają pracę z programem. Panele pełnią rolę pasków narzędziowych. Panel główny (Main panel - (1)) zawiera przyciski pozwalające kontrolować okno programu (funkcje minimalizacji, maksymalizacji oraz zamykanie programu); pozwala również na definiowanie poziomu głośności dźwięku. Panel transportu (Transport panel - (2)) zawiera przyciski sterowania: odtwarzaniem, zatrzymaniem i nagrywaniem. Daje również możliwość przełączania się pomiędzy dwoma głównymi trybami pracy - Pattern i Song; w trybie paternowym pracujemy nad elementami utworu, a w trybie Song nad listą odtwarzania owych paternów, które razem tworzą cały utwór. W tym panelu można także definiować tempo projektu. Kliknięcie prawym klawiszem myszy na panelu ­odsłania dodatkowe możliwości zmian tempa utworu. CPU Panel (3) jest bardzo ważnym panelem, szczególnie jeśli korzystamy z wielu efektów i instrumentów. Pokazuje on stopień wykorzystania procesora komputera. Panel skrótów (Shortcut panel - (4)) to ważne miejsce dla osób, które często przełączają się pomiędzy poszczególnymi elementami programu (Piano Roll, Mixer, Step Sequencer, Playlist). Panel ten pozwala również na szybkie otwieranie i zapisywanie zmian. Panel nagrywania (Recording panel - (5)) zawiera przyciski związane z nagrywaniem utworu (możliwość definiowania różnych ustawień). Można na przykład włączyć dźwięk metronomu (przycisk METRONOME na panelu). Pozostałe elementy interfejsu FL Studio udostępnia użytkownikowi pełną gamę narzędzi pozwalających na kompleksowe tworzenie muzyki. Oto zwięzły opis najważniejszych z nich: Sekwencer krokowy (Step Sequencer) - jest jednym z głównych elementów interfejsu programu. Na nim znajdują się poziome linie zwane kanałami (Channel). Każdy z kanałów zawiera przyciski, które pozwalają na budowanie paternów. Domyślnie za pomocą tych przycisków można utworzyć maksymalnie 16 kroków, ale liczbę tę można zmienić i dostosować utwór do własnych potrzeb. Sekwencer pozwala na utworzenie do 999 paternów. Browser jest łatwą w użyciu wyszukiwarką instrumentów, ustawień poszczególnych elementów (na przykład elementu Mixer). Pozwala też na szybkie zastosowanie zapisanych wcześniej ustawień (użytkownik programu może zapisywać swoje własne definicje) do poszczególnych kanałów za pomocą metody "przeciągnij i upuść". Edytor listy odtwarzania (Playlist Editor) - panel ten służy do aranżacji tworzonego utworu. W panelu tym układamy w kolejności poszczególne elementy utworu (paterny). Ułożone do odtworzenia elementy składowe można wycinać, kopiować i przenosić. Edytor pianolowy (Piano Roll Editor) - edytor doskonale znany użytkownikom sekwencerów audio/MIDI, charakteryzujący się niemalże nieskończonymi możliwościami w zakresie tworzenia ścieżek. Korzystając z dostępnych narzędzi "rysujemy" w nim poszczególne nuty z uwzględnieniem czasu ich trwania, wysokości dźwięku oraz innych parametrów takich jak np. velocity (parametr odpowiadający sile uderzenia w klawisz), które - także graficznie - edytujemy w dodatkowym oknie. Mikser (Mixer) - 64-kanałowy mikser audio o bardzo rozbudowanych możliwościach. Mikser został podzielony na cztery sekcje zawierające po 16 kanałów. Do każdego z kanałów można dodać odpowiednie efekty (maksymalnie 8 wtyczek z efektami), z którymi zapoznamy się w jednym z kolejnych odcinków. Pierwsze kroki w FL Studio Aby rozpocząć pracę z programem FL Studio warto przypomnieć najważniejsze pojęcia: • patern (Pattern - pojedynczy fragment kompozycji, który później można umieścić w liście odtwarzania), • kanał (Channel - pojedyncza ścieżka wchodząca w skład paternu), • edytor listy odtwarzania (Playlist Editor - okno, w którym budujemy aranżację z wcześniej przygotowanych paternów). Przygotujmy prosty utwór bazujący na dwóch paternach. Po uruchomieniu FL Studio pojawi się znane już Wam okno zawierające sekwencer krokowy (Step Sequencer). Domyślnie, po instalacji programu uruchamia się okno sekwencera krokowego zawierającego cztery kanały: Kick, Clap, HiHat i Snare. O tym, jak ma wyglądać interfejs programu z chwilą jego otwarcia decydujemy wybierając odpowiedni wzorzec w dialogu File > Templates (w naszym przypadku wybraliśmy wzorzec o nazwie Studio, ale możecie przyjrzeć się jak wyglądają inne i wybrać taki, który najlepiej odpowiada Waszemu trybowi pracy nad utworem). Tuż obok sekwencera krokowego znajduje się okno aranżacji (Playlist). W nim to właśnie klikamy na napisie Pattern 1 (znajdujący się obok sekwencer krokowy będzie teraz przypisany do tej właśnie ścieżki Playlisty. Ilość kroków w sekwencerze krokowym ustalamy przeciągając myszą w oknie numerycznym umieszczonym w lewym górnym rogu sekwencera. Upewniamy się, że FL Studio pracuje w trybie paternowym (klikamy na przycisk PAT w panelu transportu). Teraz wypełniamy dźwiękami kanały w paternach. Dźwięki wstawiamy za pomocą kliknięcia lewym przyciskiem myszy na wybrane przyciski w panelu sekwencera krokowego (prawy klawisz myszy wyłącza aktywne nuty). Kliknięcie w przycisk edytora graficznego (Graph Editor - (1)) pozwala ustawić wybraną wartość panoramy, velocity, częstotliwości odcięcia filtru, rezonansu filtru, wysokości dźwięku i przesunięcia w czasie (Shift) dla każdej pojedynczej nuty. Kliknięcie w przycisk edytora klawiaturowego (Keyboard Editor - (2)) umożliwia precyzyjne ustawienie wysokości każdej nuty w paternie. Kliknięcie na nazwie instrumentu (3) otwiera okno Channel Settings, czyli rozbudowanych ustawień globalnych dla wszystkich nut w ramach tego samego kanału. Zwróćmy uwagę na fakt, że sekwencer krokowy najlepiej nadaje się do tworzenia partii instrumentów perkusyjnych, w których długość poszczególnych dźwięków nie ma znaczenia. Przy budowaniu partii melodycznych posłużymy się raczej edytorem pianolowym (Piano Roll), do którego jeszcze wrócimy. Jeśli już mamy gotowe paterny, umieśćmy je na liście odtwarzania (Playlist Editor). Każdy patern ma tutaj własną ścieżkę. Przełączamy FL Studio w tryb pracy listy odtwarzania (przycisk SONG w panelu transportu). Odtwarzanie, któremu towarzyszy przesuwanie się kursora, uruchamia poszczególne paterny reprezentowane przez jasne kwadraty lub prostokąty (to zależy od długości wcześniej przygotowanych paternów). Nasze pierwsze dzieło w FL Studio już jest gotowe! W kolejnych odcinkach zajmiemy się bardziej zaawansowanymi czynnościami obsługowymi FL Studio. (Postaram się i ja go zamieścić, jeśli tylko ukaże się kolejny archiwalny numer EiS)

Muzykowanie

Nic tak nie cieszy, ja wspólne z przyjacielem muzykowanie. Wczoraj pograliśmy z Wojtkiem, że aż miło. Były Oasis, Piekarczyk, Onlu You - Savage i Yazoo, Gigi Deagostino, Uniwerse itp, wszystko w oparciu o moją S900, Wojtka gitarkę (o zgrozo, co to się dzieje z zatwardziałymi ongiś klawiszowcami) i nasze wysublimowane do granic głosy ;)
 Ogólnie podsumowaliśmy stwierdzeniem, że nie ważne co i jak się gra, byle w dobrym towarzystwie, z pasją i przekonaniem, że to jest to :-)
 Z niecierpliwością, wyczekując kolejnego spotkania, to zapisze się w naszej pamięci naprawdę miło!

Storm Synthesis (ChillOut Version)

Moja propozycja do konkursu Image Line

Presety! SimSynth, PoiZone, Toxic

Zamieszczam kilka wyszukanych w sieci banków do syntezatorów IL ;)
Możecie je pobierać TU.